Banner
Си велам

Пред крајот

zoca

Зошто Македонија нема големи државници и храбри сведоци на времето во кое живееме

Во бурни времиња, историските настани исфрлаат на преден план големи државници, војсководци, херои, јунаци, но и негативни личности, кои со своите погрешни политики, одлучуваат за судбината на цели народи. Историските тектонски промени со кои се соочува Македонија покажуваат дека во овие 24 години на независност, освен првиот претседател на државата Киро Глигоров, кој ја одбегна крвавата драма што ги погоди сите републики при распадот на Југославија и добивме држава по мирен пат без ниту една жртва, Македонија не даде други големи политичари и дејци кои ќе ги забрзаат историските процеси за денес со право да можеме да ги наречеме државници кои ги задолжиле својата татковина и нејзините граѓани.

Неверојатно но вистинито, бурните историски настани во Македонија не исфрлија крупни историски личности. Историчарите ќе речат тоа едно со друго не оди, но сепак ни се случува, колку и да се коси со науката. Оваа научно потврдена закономерност не важи во држави каде што мнозинството не секогаш може да ги препознае вистинските вредности на патот кон подобра иднина и прогрес. Најстрашно е кога популарните политички водачи и популисти, поради лични и партиски интереси, го одбираат полесниот пат кој не води кон вистинската цел. Или, кажано поедноставно, кога политичарите бегаат од тешки решенија и одлуки да не ги изгубат естрадната популарност и слава и се определуваат да и’ понудат на јавноста оправдување со божемна опасност од домашен и светски заговор. За да не ја изгубат власта, авторитарните владетели имаат големи патриотски оправдувања, небаре секој ден ја спасуваат државата, нацијата, идентитетот од домашни и странски непријатели. Дури и да испровоцираат контролирани меѓуетнички и меѓуверски судири. Пуштаат медиумски патки и журнали за грандиозни успеси кои се’ посиромашните луѓе во трката да го преживеат денот не можат ни да ги видат, туку ги доживуваат како неостварен сон кој со надеж чекаат еден ден да тропне и на нивната врата.

Кога ќе се отстрани демократската контрола на власта и кога ќе се окупираат институциите на системот и медиумите, лесно се инсталираат авторитарни режими кои главно се потпираат врз една стара и добропозната доктрина кажана одамна од еден познат бугарски премиер со македонско потекло, ресенчанецот Андреј Љапчев. Знаменитиот бугарски премиер Љапчев има речено: „Со овој народ треба по кроце, по кроце и со малку ќотек“. Или пренесено во денешни времиња, оваа доктрина гласи: строга партиска контрола од колепка до гроба. Партиските штабови се местото каде што се одлучува за иднината и сегашноста на граѓаните, таму се завршува најуспешно школо и факултет, таму се вработува на престижно место, таму се почнува нов бизнис, се добиваат стан и поволен кредит, таму се простуваат долговите, таму се дели социјална помош, инвалидска пензија… Кога и тоа не е доволно да се задржи власта, една мала група блиски соработници на чело со водачот се издвојува и над државата и над партијата и спроведува политика на строг режим и политика на страв и заплашување. Се’ што е опасно и го загрозува врвот влегува под надзор, дури и првите и најблиски соработници на лидерот, политичките противници и познати јавни личности.

Особено под строга контрола на еден човек паѓа државната каса. Македонија како буџетска држава има пресудно влијание врз сите политички, културни и бизнис релации. Нема пора во јавниот и приватниот живот на граѓаните која не е поврзана со буџетот. Од социјалната помош за најзагрозените, до народните кујни, кај што се дели храна за гладните, па се’ до големите корпорации и компании, до големите милионски бизниси, распродажбата на земјиштето и природните убавини на државата, поседувањето на луѓето и нивните гласови, од здравјето на граѓаните и нивното образование – се’ зависи од парите во буџетот. Не е тешко да се претпостави колкава моќ има човекот кој има клуч од државната каса и само тој во соработка со неколку потчинети соработници одлучува за патот на парите, односно за судбината на луѓето. Концентрацијата на таа моќ во рацете на еден човек, кој владее без контрола со милијарди од државната каса и со ќотек и закани, е реалноста со која деновиве Македонија се соочува и се наоѓа повторно на историски крстопат дали ќе тргне кон слободата и демократијата, кон европеизација на општеството или останува последниот темен вилает на Балканот.

Секогаш кога соопштувам вакви констатации, се вознемирува дел од привилегираната класа и самиот државен естаблишмент. Следуваат неколку добронамерни и неколку злонамерни и тенденциозни забелешки и неколку стари пароли и докази за големата слобода што ја имам и која, ете, ја злоупотребувам за да вршам нечии нарачки. Со сиот респект кон добронамерните забелешки и критики, поголемиот дел спаѓаат во арсеналот кој одамна добро го знам. Тоа се постојани обиди за разводнување на стварноста, разни подметнувања за дискредитација на луѓето кои јавно ги соопштуваат не само своите размисли и ставови, туку и кога станува збор за историски докажани и потврдени вистини. Кога во македонски медиум ќе напишете или ќе речете: режим, диктатура, фашизам, деспотија, тиранија… ви бараат докази како да е времето на Сталин, Пиноче, Хитлер, Пол Пот, Ким ил Сунг или не знам кој диктатор. Ниеден чувар на тоталитарен систем не го интересира што вели науката за современите општества во Европа и трансформациите на режимите и диктатурите во последните сто години, особено во Европа од средината на 20 до почетокот на 21 век.

Ако само малку се проучува оваа најнова историја, било научно или преку извонредната безвременска литература, многу лесно ќе се откријат новите форми на злоупотреба на власта и методите на инсталирање страховлада. Мислам дека многу луѓе ќе се фатат за глава колку од тоа е применето во Македонија. Пред повеќе од 20 години, големиот светски писател Умберто Еко пишуваше за новите трансформации на фашизмот на крајот од 20 век и како тие пројави да се препознаат. За тој генијален текст на Умберто пишував пред 20 години за да се препознае една друга власт во Македонија и повторно пред неполни девет години кога почна ова што денес кулминира во Македонија. За жал, освен ретки исклучоци не се препознаа тие опасности. Напротив, имаше луѓе кои се обидоа овие сознанија на Умберто да ги фалсификуваат и да ги преправат во доблести на режимот кој девет години е инсталиран во Македонија и на кој веќе добар дел од јавноста се навикна и го прифати со традиционалната снисходливост: молчи оти има бетер.

Определбата овој текст да го насловам „Пред крајот“ е само една силна импресија од генијалниот духовен тестамент оставен на помладите генерации од еден од најдобрите јужноамерикански писатели, Ернесто Сабато, кој не е само аманет до напатените јужноамерикански народи од разни воени хунти, диктатури, злосторства и тортури, туку на целиот свет му остави во наследство грандиозно дело, предупредување, во кое ингениозно јасно стави до знаење дека не постојат добри и лоши диктатури, туку сите се подеднакво одвратни; како што не постојат ниту страшни, ниту добронамерни мачења. Ернесто Сабато укажува и на големата мисла на еден друг голем светски писател, Албер Ками, во која се препознава лично и која гласи: „Човек не може да се стави на страната на оние што ја создаваат историјата, туку во служба на оние што поради неа трпат“. Една од најголемите мисли во оставината на Сабато која се вклопува во нашата сурова реалност и во нашиот однос кон настаните кои ни се случуваат деновиве гласи: „Писателот мора да биде неподмитлив сведок на своето време, со храброст да ја каже вистината, да се бори против функционерите, кои заслепени со своите интереси, ја губат од вид светоста на човечката личност“.

Кога Сабато вели писателот, во рамките на она што Ками го вика човекот, тоа значи секоја личност која расудува здраворазумски не може да се стави на страна на тие што мислат дека прават историја, туку на страна на тие што страдаат од арогантната власт која умислува дека создава нова историја. Писателот, човекот, хроничарот, граѓанинот, работникот, студентот… мора да се подготви да го прифати она на што етимологијата на зборот „сведок“ укажува: мачеништво. Тежок е патот кој го чека сведокот: моќниците ќе го наречат комунист, кај нас комуњар, бидејќи бара правда за беспомошните и гладните, а комунистите ќе го прогласат за реакционер, бидејќи бара слобода и почитување на личности. Во оваа страшна подвоеност сведокот живее поделен и повреден, а ќе мора да се брани и со раце и со нозе.

Колку овие неколку тестаментни реда напишани уште пред 17 години, кога Сабато наполнил веќе 86 години, се препознатливи за нашите денешни настани и сведоштва на едно режимско владеење и претворање на власта во центар на моќ и злоупотреби, не е тешко да се види. Нашите писатели, хроничари, академици и научници, сведоци на своето време, главно молчат, се плашат да бидат маченици, сведоци на своето време.

 

Коментирај:

коментари:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *