
Специјалното јавно обвинителство за гонење кривични дела, кои произлегуваат од содржината на незаконското следење на комуникациите, вчера пријатно изненади со своето соопштение до јавноста. Го прочитав внимателно неколку пати со неверување и можам со мирна совест да кажам дека по долги години првпат читам соопштение од јавно обвинителство на Македонија кое е јасно и писмено напишано, да може и пристојно информиран граѓанин да разбере, без да се мачи со дешифрирање на пораки меѓу редови. Во ова обраќање до јавноста нема ароганција, навреди и држење лекции на новинарите што во последно време е вообичаена судско-медиумска комуникација. Напротив, интонацијата на соопштението е на високо ниво на комуникациска, правна, политичка и општа култура.
Суштината, пак, на обраќањето до јавноста ветува почеток на сериозна и непристрасна професионална работа на Специјалното обвинителство и на обвинителката Катица Јанева, што влева голема надеж дека во Македонија е можно ослободување на судството од партиските стеги и центри на моќ и обновување на правната држава и владеење на правото. Иако е прерано и неблагодарно да се дава каква било оценка како ќе заврши оваа работа со Специјалното обвинителство и специјалниот закон, чинам граѓанска должност на секој жител на Македонија, без оглед на неговата политичка, партиска, национална, верска…. или каква било припадност, е да даде силна поддршка на обвинителката Јанева и на оваа во вонредни околности создадена институција за гонење на кривични дела кои спаѓаат во доменот на нарушување на човековите права и слободи и во делот на организиран криминал и корупција. Независната истрага треба да покаже дали по „бомбите“ на Заев и по тужбите на опозицијата, има докази за криминал и корупција и други кривични дела поврзани со подривање на економскиот, политичкиот, правниот и демократскиот систем на државата. Ако има, тие што го кршеле законот да седнат на обвинителна клупа, ако, пак, нема, да се каже гласно нема докази за кривично гонење на луѓе од самиот врв на власта. Враќањето на довербата во судството би бил првиот сериозен чекор за обнова и на демократијата и слободното општество.
Па, нека ни е со среќа и да и’ посакаме аирлија работа на г-ѓа Јанева која ги упати првите барања до надлежните обвинителства за доставување на пет предмети кои се веќе оформени. Во соопштението се наведува дека Јанева ќе ги бара предметите според план во кој е утврдена временска рамка и според листа на предмети кои ќе бидат барани. Тоа значи дека ќе се оди постапно, земајќи ги предвид итноста, фазата во која предметите се наоѓаат и нивната обемност. Специјалното обвинителство мошне видливо ја одбегнува опасноста да влезе во терминска, или процедурална замка. Во соопштението на Специјалното обвинителство се наведува дека по добивање на предметите од редовните обвинителства првите одлуки за сопствената надлежност ќе бидат донесени во законски рокови кои не надминуваат 16 дена од упатеното барање за доставување на предметите. Притоа се става културно до знаење на јавноста дека редовните обвинителства имаат рок од осум дена да ги достават предметите, што остава време уште од осум дена Специјалното обвинителство да донесе одлука дали е надлежно или не. Се разбира дека и овој термин од 16 дена може да биде скратен доколку се има добра волја да се биде ефикасен и да не остава впечаток во јавноста дека има сериозни опструкции на работењето на Специјалното обвинителство и на Катица Јанева, како што очигледно досега беше присутно, а според најави на провладини медиуми, допрва ќе се појават блокади на работењето на Специјалното обвинителство и тимот на Јанева.
Во обраќањето до јавноста, посебно привлекува внимание информацијата дека Специјалното јавно обвинителство ќе има и други канцеларии, а не само тие што ги одреди Владата и кои се’ уште се адаптираат во поранешните простории на Агенцијата за млади и спорт, или на Институтот „Отворено општество“ на омилениот на власта Сорос, или на некогашната дирекција на ОН за регулација на реката Вардар. Потребата од дополнителни простории надвор од тие што ги доделува Владата се образложува со задоволување на безбедносни стандарди за ваков вид обвинителство. Новите работни простории ќе се користат и за сослушување на сведоци и на осомничени лица, но она што е посебно важно е да се зачува идентитетот на луѓето кои ќе бидат повикани на разговор во обвинителството, како и на лица кои поседуваат релевантни информации, а инсистираат на зачувување на нивниот идентитет. Целта на обвинителството е, како што пишува во соопштението, спроведување независни истраги, при што ќе бидат заштитени и гарантирани правата на сите учесници во постапките. Изгледа дека другите простории освен тие што ги понуди Владата се побезбедни за вакви истраги.
Специјалното обвинителство бара разбирање од јавноста кога одредени информации нема да бидат соопштени поради нивната чувствителност, но ветува дека кога ќе бидат обезбедени доказите, а кога ќе бидат создадени услови за информирање на јавноста, ќе биде почитуван принципот на транспарентност. Ќе нема соопштенија дали одредени лица добиле статус на заштитени сведоци, бидејќи постои опасност за нивно обесхрабрување да пристапат кон ова јавно обвинителство и да помогнат во истрагите.
Еве ова се накусо првите впечатоци од вистинскиот старт со работа на Специјалното обвинителство и обвинителката Катица Јанева, мислам дека многу бргу ќе се види колку надлежните институции и Владата ќе постапуваат според законската регулатива и со своите лични заложби и добра волја што побргу Македонија да излезе од политичката криза со судска завршница, откако не беше прифатена морална одговорност. Досегашните опструкции беа стимулирани од моќни кругови од врвот на Владата и надлежните институции како што е редовното Јавно обвинителство, но се виде прилично јасно дека таквата блокада е контрапродуктивна и мошне сомнителна, како некој да сака да се затскрива зад формални процедури и со непочитување на веќе договорениот лекс специјалис врз основа на кој се оформи и работи Специјалното јавно обвинителство.
Успешниот старт на Катица Јанева и нејзиниот се’ уште недооформен истражителски тим треба да ги охрабри и македонските новинари да издржат во своите барања за нивно вклучување во преговорите за укинување на цензурата и притисоците врз медиумите, за укинување на коруптивните зделки на Владата со контролираните медиуми, за радикални промени во јавниот сервис МРТВ и воведување значајни измени во законите за јавно информирање и соодветни кадровски смени во таканаречените тела за регулација на медиумите, а кои сега се всушност партиски контролори на слободата на изразување. Враќањето на професионализмот и независноста на судството и на медиумите е основата на новото демократско општество, чии чекори на патот кон Европа беа грубо прекинати со уништувањето на повеќе медиуми и партизирање на судството во сите инстанции. Овие денови, всушност, целата македонска јавност полага историски испит на зрелоста дали ќе даде поддршка на владеење на правото и слободата на информирање со трасирање на иднината кон Европа, или ќе се приклони кон клиентелизмот, корупцијата и лажниот сјај на Потемкиновите села. Дали ќе бидат посилни мотивите на граѓаните за слобода и демократија, или ќе победат стравот и пропагандите е навистина историска раскрсница по која или ќе тргнеме напред за никогаш да не се повтори вакво нешто, или тргнуваме по беспаќата кои водат кон исчезнување.
(Објавено во Утрински)

