АРХИВА | Фронт

Tags:

Независно судство и медиумите се основа на општеството

Објавено на 12 November 2015 од erizaov

Министерот за надворешни работи на Австрија само еден ден по извештајот на Европската комисија и условената препорака за Македонија во ексклузивно интервју за „Утрински весник“ објаснува дека единствен излез од кризата во Македонија е целосна имплементација на договорот од Пржино, а новата влада по изборите во април решително да се сврти кон реформите. Во тој синџир, според Курц, една од најважните алки е целосната независност на судството и на медиумите.

kurc

■ Господине Курц, Македонија ја доби седмата препорака за отпочнување преговори со ЕУ. По многу нешта препораката со таква условеност е единствена досега испратена од Брисел. Поради тоа многумина овде се прашуваат дали Македонија воопшто доби препорака или не. Можете ли да ги разјасните последните услови што ги постави ЕУ.

Во првата половина на годината во Македонија бевме сведоци на длабока внатрешнополитичка криза која доведе до силна поларизација меѓу власта и опозицијата. Но се надевам дека внатрешнополитичките спротивности ќе бидат надминати и дека по изборите во април брзо ќе биде составена нова влада која одлучно повторно ќе го придвижи реформскиот курс. Секако дека ЕУ-перспективата за Македонија и понатаму постои. Австрија во тоа целосно ја поддржува Македонија. Членството во ЕУ на сите земји од Западен Балкан е и во наш интерес.

■ Досега сите извештаи на ЕУ, владата и опозицијата ги читаа различно. Владата тврдеше дека извештајот е позитивен, ама грчкиот ултиматум не дозволува почеток на преговори, а опозицијата гледаше на негативните оцени и нереализирани реформи како главна причина за заостанувањето на Македонија. Дали можете да издвоите некои главни карактеристики од последниот извештај.

Мислам дека во извештајот за напредок јасно и сеопфатно се наведени сите силни, но и слаби страни на Македонија во врска со приближувањето кон ЕУ. Во првата половина на оваа година беа доминантни силните внатрешнополитички тензии и настаните во Куманово. Од таа причина комесарот Хан активно се вклучи како посредувач. Ме радува што е постигнат напредок и јасен договор меѓу четирите најважни партии во јуни и јули оваа година. Сега е потребна целосната имплементација на политичкиот договор, организирање избори според европски и меѓународни стандарди, за потоа во април, брзо и со елан, новоизбраната влада да продолжи со реформските процеси. Важно е, исто така, да биде загарантирана целосна независност на судството и медиумите. Новинарите мора да имаат можност да си ја вршат својата работа без никакви закани.

■ Во политичките критериуми од извештајот многу конкретно се наведени причините за длабоката политичка криза во Македонија. Отворено се укажува на индикациите за криминал и корупција кои произлегуваат од масовното прислушување. Дали и за сите други проблеми кои се наведени во извештајот Европа може пресудно да влијае само со отпочнување на преговорите.

Перспективата за членство во ЕУ и пред се’ отворањето и спроведувањето на пристапните преговори се значаен мотор за реформите. Процесот на приближување кон ЕУ, исто така, бара многу, но за возврат и дава многу. Нови закони и прописи само на хартија не се доволни, тие мора целосно да бидат спроведени. Тоа особено се однесува за основните столбови на процесот на проширувањето, пред се’ на владеењето на правото, вклучувајќи ја борбата против корупцијата и организираниот криминал и на тоа поле во земјите на Западен Балкан треба уште многу да се стори. Македонија сега е пред дополнителен предизвик, наводите во врска со записите од прислушувањето треба да бидат целосно расветлени. Со поставувањето на специјалната обвинителка и нејзиниот тим сега се создадени предусловите за тоа.

■ Владата секогаш кога е соочена со сериозна криза ги открива виновниците во светскиот заговор кон Македонија, во странските служби и домашните предавници и платеници. Каков е Вашиот впечаток – дали власта во Македонија успева да го одржува клиентелизмот со амин на Европа.

ЕУ никаде на Западен Балкан не поддржува клиентелизам. Напротив, ЕУ има одредени критериуми – познатите Копенхашки критериуми – и јасни очекувања од кандидатите за членство кои во извештаите за напредок повторно сеопфатно беа наведени. При тоа од голема важност се јакнењето на владеењето на правото, борбата против корупција и создавањето транспарентни и ефикасни државни структури.

■ Во Македонија е формирано специјално обвинителство за гонење кривични дела кои произлегуваат од прислушуваните разговори. Јавната обвинителка е соочена со сериозни опструкции. Дали во оваа институција е можно да се очекува разрешница на политичката криза.

Според договорот од Пржино, основањето на специјалното обвинителство за проверка на документи околу аферата „Прислушување“ е чекор напред во насока кон транспарентност и правна држава во Македонија. Ве уверувам дека ЕК и државите-членки на ЕУ внимателно ја следат работата и независноста на специјалната обвинителка Јанева и нејзиниот тим.

■ Вратите на ЕУ не се затворени, но по десет години кандидатура, почнува да се губи довербата кон Унијата која беше многу висока кај граѓаните. Се’ почесто може да се слушне дека Македонија го добива „турскиот синдром“ на вечен кандидат. Често, вината за ова луѓето ја гледаат во Брисел.

Сакам да нагласам дека Македонија има европска перспектива, која во значајна мера зависи од реформските напори во вашата земја. Во секој случај, Македонија во процесот на пристапувањето може да смета на наша поддршка. Но најважно е продолжувањето со реформите. Освен тоа, Австрија со својот ангажман во Берлинскиот процес и Виенскиот самит за Западен Балкан во август јасно стави до знаење дека ние и во иднина ќе бидеме силен адвокат за сите земји од регионот, вклучувајќи ја и Македонија. Од наша перспектива европското семејство не е заокружено се’ додека сите земји од регионот не станат членки на ЕУ.

■ Политичките елити во власта и нивните следбеници се убедени дека само грчкото вето е пречка зошто Македонија не е членка на НАТО и на ЕУ. Колку има вистина во тоа, бидејќи во овој извештај проблемите главно се насочени кон домашните причини и последици.

Австрискиот став веќе години наназад е многу јасен – спорот за името не смее повеќе да го блокира почетокот на преговорите. Од исклучителна важност за почнување на преговорите би требало да биде постигнатиот напредок внатре во Македонија.

■ Каде го гледате излезот за Македонија да се врати на европскиот пат. Колкава е вината на Европа што не и’ помогна порешително на Македонија.

ЕУ сеопфатно и финансиски ја поддржува Македонија – на пример, во период од 2007 до 2013 на Македонија и’ беа ставени на располагање 622,4 милиони евра. Исто така, ЕУ со финансии и материјално и’ помага на Македонија во справувањето со актуелната бегалска криза. Неодамна комесарот Хан имаше важна посредничка улога. Но ние не можеме да бидеме тие што ќе гo преземат спроведувањето на реформите, туку тоа мора да го стори самата Македонија. Јасно е дека е потребна нова динамика и затоа треба да гледаме напред. Од таа причина Македонија би требало сега да се сконцентрира на спроведувањето на политичкиот договор, како и на итните реформи за да спроведе една таква нова динамика. Спроведувањето на реформите е и од интерес за самите Македонци.

■ Досега стабилна Македонија беше третирана како дел од решението за стабилен Балкан. Дали политичката криза и оддалечувањето од ЕУ и од НАТО ја ставаат Македонија во спротивна позиција – нејзиното исчезнување како Југославија да биде дел од решението.

Целта на Европската унија и на Австрија е стабилна Македонија, вклопена во еден простор на стабилност и просперитет на Западен Балкан. ЕУ постојано се развива и другите држави на Западниот Балкан преку реформи се доближуваат кон законодавството на ЕУ. Застојот и особено политичките кризи доведуваат до тоа една земја, доколку ситуацијата потрае повеќе години, се’ повеќе да се оддалечи од другите актери и да заостанува. Но одговорот секогаш е само еден: посветеност на реформите во сопствената земја, стабилизација и ориентација кон ЕУ. Македонија и понатаму има јасна ЕУ-перспектива и Австрија и понатаму целосно ќе ја поддржува Македонија во тие напори.

(објавено во Утрински)

Коментари (1)

Tags: , ,

Клуб на новинари против новинарството

Објавено на 20 June 2015 од Goran Rizaov

Фото: Snowden via photopin (license)

Среде една бессона ноќ таа есен, околу три часот по полноќ, на приватната адреса за електронска пошта на главниот уредник на еден домашен медиум стигнува чудна порака. Вели: „Поседувам податоци кои што се од интерес на целата земја, ако сакаш да ги добиеш, ова е мојот јавен енкрипциски код“. Без потпис, без ништо. Уредникот смета дека е некоја измама и ја игнорира пораката.

Неколку недели подоцна, негов колега од друга редакција во доверба му вели дека и тој добил слична порака и, исто така, одлучил да ја игнорира мислејќи дека е спам. Двајцата одлучуваат дека вреди да се провери и бараат некој што се разбира во „компјутери“ за да можат да ја декриптираат комуникацијата со тајниот извор.

Така некако би требало да изгледа почетокот на сторијата за македонските потшепнувачи кои открија десетици илјади прислушувани разговори на, повеќе или помалку, сите јавни личности во државата.

На сличен начин, пред точно две години, Едвард Сноуден ги контактирал Глен Гринвалд, тогашен колумнист во „Гардијан“, и Лаура Поетра, режисерка и продуцент на документарни филмови. Останатото е историја. Но, за жал, во Македонија тајните стигнуваат на друга адреса.

 

МОЌТА НА ИНФОРМИРАНАТА ЈАВНОСТ

 

Самиот Гринвалд, по повод првата сторија базирана на архивата на Сноуден, објави една новинарска лекција за американските новинари, која во целост важи и за нас. Откритијата на Сноуден ја обелоденија тајната програма за масовно прислушување, која деновиве го дочека својот крај, барем во оригиналната форма. За да ја одбележи оваа годишнина, Сноуден напиша едиторијал во „Њујорк тамјс“ со наслов „Моќта на информираната јавност“.

Известувањата за документите на Сноуден на Гардијан му донесоа Пулицерова награда. Witchhunt Snowden via photopin (license)
Фото: Witchhunt Snowden via photopin (license)

 

Новинарот кој прв ги објави неговите откритија обвинува дел од американските медиуми за безумно работење поради нивните барања Сноуден да биде кривично гонет.

„Уште од почетокот беше јасно дека дебатата испровоцирана од овие откритија ќе биде колку за приватноста и за државните тајни, толку и за новинарството. И тоа беше дебата во која не само што партиципиравме туку и активно ја баравме, која ја преиспита улогата што новинарството треба да ја игра во една демократија и правилниот однос на новинарите кон оние што се политички и економски најмоќни“, пишува Гринвалд.

Тој тврди дека оваа дебата се случи не само во САД, туку и во целиот свет и таа откри повеќе работи, од кои најзапрепастувачка за него била реакцијата на многу американски медиуми кон Едвард Сноуден како извор.

Оние што најревносно лобираат за долготраен затвор за изворот, како што пишува Гринвалд, не се во владата на САД, туку се оние кои себеси се нарекуваат „новинари“.

„Размислете колку добар пример на пропаганда е тоа, каква што владите можат само да сонуваат: Ајде да се обидеме да ги натераме новинарите самите да предничат во демонизацијата на потшепнувачите (whistleblowers) и да бараат нивно затворање!“, пишува Гринвалд.

Толку многу американски новинари биле бесни поради откритијата и барале кривично гонење, што тој предлага да се отвори клуб наречен „Новинари против транспарентноста на новинарите“.

„Нивниот став е дека некој што се обидел да открие информација која што државата ја окарактеризирала како „класифицирана“ припаѓа во затвор, особено ако тоа откритие го нагрдува имиџот на функционерите“, вели понатаму Гринвалд.

 

ПОТШЕПНУВАЧИТЕ СЕ ДЕЛ ОД СИСТЕМОТ

 

Ако воопшто можат да се споредат двата случаи, за разлика од САД, во Македонија протечените информации не стигнаа најпрво до новинари, туку до лидерот на најголемата опозициска партија.

Наводните извори на прислушуваните разговори во Македонија, според Заев, потекнуваат директно од Управата за безбедност и контраразузнавање. Според Владата и Јавното обвинителство, пак, виновни за прислушувањето се Зоран Верушевски, поранешен шеф на тајната служба, членови на неговото семејство, но и двајца до неодамна вработени во УБК, Ѓорѓи Лазаревски и Звонко Костовски.

Костовски, наводно, веќе признал дека незаконски прислушувал и е осуден на три години затвор. Меѓу обвинетите е и лидерот на опозицијата.

Македонските новинари отидоа уште понатаму во јавниот линч над потшепнувачите па и објавија дел од нивната меѓусебна комуникација, која наводно ја добиле од „извори блиски до истрагата. "This is not a crime" via photopin (license)
Фото: “This is not a crime” via photopin (license)

 

Значи, вистинските потшепнувачи во Македонија, кои ги направија достапни снимените разговори, произлегуваат директно од тајната служба. Дотука ситуацијата е многу слична со онаа на Сноуден, бидејќи и тој, како што вели самиот, бил директно вклучен во тајното прислушување и следење на електронските комуникации.

Прашањето што се поставува е зошто македонските потшепнувачи не ги доставиле своите откритија до одредени домашни новинари и дали тие ќе одбереа да го објават истото она што го објави Заев. Во американскиот случај, за две години се објавени само 0,05 проценти од вкупниот број документи, односно 459 од еден милион.

Исто така, за разлика од овде, тамошните тајни служби прислушувале и вршеле надзор над електронските комуникации по легален пат. Овде, како што стојат работите, се прислушувало според закон кој бил донесен, па укинат од Уставниот суд, па повторно донесен во друга форма четири години подоцна.

Секако, прашање е, ако сниманите разговори дојдеа до македонски новинари наместо до опозицијата, дали тие сè уште ќе беа на слобода како што е Заев, а можеби прашање е и дали ќе беа живи. Нејсе, тешко дека вистински новинар би одолеал на предизвикот да објави такво нешто. Се разбира, со примена на сите етички и професионални норми.

Известувањата за документите на Сноуден, од друга страна, на „Гардијан“ му донесоа Пулицерова награда.

Како што вели Гринвалд, голем број новинари во САД го поддржаа објавувањето на откритијата на Сноуден, а двата највлијателни весници, „Њујорк тајмс“ и „Вашингтон пост“, се дел од тие што ги објавија самите документи.

„Пред американските судови да пресудат дека програмата за масовно прислушување е неуставна, „Њујорк тајмс“ објави едиторијал во кој бараше Сноуден да биде помилуван“, вели Гринвалд.

ЈАВЕН ЛИНЧ И КОНТРАДОКУМЕНТИ

 

Македонските новинари, особено оние блиски до власта, исто така ги оцрнијапотшепнувачите и го осудија објавувањето на сниманите разговори, кои откриваат сомнежи за тешки криминални дела и делегитимизација на власта. Тие отидоа уште понатаму во јавниот линч на осомничените потшепнувачи, па и објавија дел од нивната меѓусебна комуникација, која, наводно, ја добиле од „извори блиски до истрагата“.

Битно е тоа што ниту еден македонски медиум, особено оние конвенционалните, не се обиде да го постави прашањето за нарушувањето на приватноста на оние 20.000 прислушувани граѓани. Никој не го објасни процесот на прислушување и речиси никој не праша што се случува или, можеби, што ќе се случува со снимените материјали кои не се објавени.

Ако е вистина дека незаконското прислушување го правела власта, но тоа преку потшепнувачи стигнало до лидерот на опозицијата, тогаш двете најголеми политички партии знаат сè за животите на голем дел од населението. Како што еден новинар не може да одолее да ги објави овие откритија, така не верувам дека еден политичар може да одолее да ги злоупотреби.

Ова е доволно добра причина во земјава својот новоформиран клуб на новинарите што ја бранат власта да го наречат не „Новинари против транспарентноста на новинарите“, туку „Новинари против новинарството“.

„Зар не е неверојатно тоа што луѓето што сакаат да бидат третирани како новинари напишале едиторијал во кој се бара кривично гонење на клучен извор. Настрана принципите, но само врз основа на нивниот интерес, зар не сметате дека тие сакаат да избегнат да им кажат на изворите дека нивниот медиум верува оти потшепнувањето е криминал и дека тие што го прават тоа припаѓаат во затвор?“, прашува Гринвалд.

Тој додава оти ваквите „новинари“ инсистираат дека „во едно општество кое се потпира на закони, некој што се впушта во граѓанска непослушност поради повисока цел, треба да е подготвен да ги прифати последиците“.

Гринвалд се прашува дали некој воопшто верува дека може да побара затворање на секое лице кое што кога било открило информации окарактеризирани како „класифицирани“.  Фото:  Glenn Greenwald via photopin (license)
Фото: Glenn Greenwald via photopin (license)

 

Вели, често го среќава овој аргумент и тешко може да објасни колку е погрешен. Гринвалд се прашува дали некој воопшто верува дека може да побара затворање на секое лице што кога било открило информации окарактеризирани како „класифицирани“, бидејќи нивниот аргумент бара кривично гонење на секој што ќе го прекрши законот, или соочување со „последиците“.

„Тоа би значело дека безмалку цел Вашингтон треба да биде одвлечкан на суд, бидејќи оттаму секој ден константно протекуваат информации“, вели Гринвалд.

АГЕНТИ НА ПОЛИТИЧКА МОЌ

 

Според него, овие новинари се буквално агенти на политичката моќ. Тоа е клучната новинарска лекција од сето ова. Чудно е како бараат негово затворање додека не бараат затворање на оние што потшепнуваат информации, чие објавување ја прави работата на владата позитивна.

„Тие уредници не веруваат во владеењето на правото; тие веруваат во потребата да се казнат само оние протекувања кои ја посрамотуваат политичката моќ или се спротивни на неа: основната функција која новинарите тврдат дека ја прават самите“, додава тој.

Тој со право заклучува дека одлуката да се објават одредени документи не ја донесе Сноуден, туку медиумите кои ги добија документите. Тој повеќепати објасни дека се потпрел на новинарите да донесат одлуки за тоа кои стории се и кои не се во јавен интерес.

Во Македонија, повисокиот јавен или општествен интерес ретко ги надминува границите на политичките партии, што во западните демократски општества со развиени медиуми е непростливо. Затоа речиси и да не постојат потшепнувачи, а и кога ги има, претпочитаат соработка директно со политичките партии отколку со новинарите.

Горан Ризаов

(Објавено на proverkanafakti.mk)


Оваа новинарска лекција е изработена во рамките на Проектот на УСАИД за зајакнување на медиумите во Македонија – Компонента Сервис за проверка на факти од медиумите, имплементирана од Метаморфозис. Новинарската лекција e овозможенa сo поддршка на Американската агенција за меѓународен развој (УСАИД). Содржината на новинарската лекција е одговорност на авторот и не ги одразува ставовите на Метаморфозис, УСАИД или Владата на САД. За повеќе информации за работата на УСАИД во Македонија, ве молиме посетете ги веб-страницата (http://macedonia.usaid.gov) и Фејсбук-страницата на УСАИД (www.facebook.com/USAIDMacedonia).

Нема коментари

Tags: ,

Во среда во Матица ексклузив: Средба со читателите и потпишување книги

Објавено на 08 June 2015 од erizaov

knigi

Новинарот Ерол Ризаов ќе биде ексклузивен гостин во книжарницата „Матица есклузив“. Како автор на четири книги, што беа неодамна промовирани, Ризаов ќе одржи средба со неговите читатели која ќе се одржи во книжарницата во среда на 10 јуни во 17 часот при што ќе потпишува книги и ќе одговара на прашања.

Четирите книги со колумни на Ризаов пушувани во последните осум години „Седум скопски чуда“ , „Ја оправдавме ли независноста“, „Како станав предавник“ и „Најкусиот пат кон исчезнување на Македонците“, веќе предизвикаа интерес во јавноста.

Салонот Ексклузив на кижарницата Матица Македонска се наоѓа во центарот на Скопје зад хотелот „Турист“.

Нема коментари

Tags: ,

Утре на пладне: промоција на четири книги

Објавено на 19 May 2015 од erizaov

pokana erolЧетирите книги на Ерол Ризаов во кои се објавени неговите најзначајни текстови во рубриките „Си велам“ и „Мое ќоше“ ќе бидат промовирани утре во хотелот Александар палас во Скопје.

Промоцијата ќе почне во 12 часот, а воведен збор ќе има писателот Венко Андоновски.

Нема коментари

Tags: , , , ,

Пред крајот

Објавено на 20 March 2015 од erizaov

zoca

Зошто Македонија нема големи државници и храбри сведоци на времето во кое живееме

Во бурни времиња, историските настани исфрлаат на преден план големи државници, војсководци, херои, јунаци, но и негативни личности, кои со своите погрешни политики, одлучуваат за судбината на цели народи. Историските тектонски промени со кои се соочува Македонија покажуваат дека во овие 24 години на независност, освен првиот претседател на државата Киро Глигоров, кој ја одбегна крвавата драма што ги погоди сите републики при распадот на Југославија и добивме држава по мирен пат без ниту една жртва, Македонија не даде други големи политичари и дејци кои ќе ги забрзаат историските процеси за денес со право да можеме да ги наречеме државници кои ги задолжиле својата татковина и нејзините граѓани.

Неверојатно но вистинито, бурните историски настани во Македонија не исфрлија крупни историски личности. Историчарите ќе речат тоа едно со друго не оди, но сепак ни се случува, колку и да се коси со науката. Оваа научно потврдена закономерност не важи во држави каде што мнозинството не секогаш може да ги препознае вистинските вредности на патот кон подобра иднина и прогрес. Најстрашно е кога популарните политички водачи и популисти, поради лични и партиски интереси, го одбираат полесниот пат кој не води кон вистинската цел. Или, кажано поедноставно, кога политичарите бегаат од тешки решенија и одлуки да не ги изгубат естрадната популарност и слава и се определуваат да и’ понудат на јавноста оправдување со божемна опасност од домашен и светски заговор. За да не ја изгубат власта, авторитарните владетели имаат големи патриотски оправдувања, небаре секој ден ја спасуваат државата, нацијата, идентитетот од домашни и странски непријатели. Дури и да испровоцираат контролирани меѓуетнички и меѓуверски судири. Пуштаат медиумски патки и журнали за грандиозни успеси кои се’ посиромашните луѓе во трката да го преживеат денот не можат ни да ги видат, туку ги доживуваат како неостварен сон кој со надеж чекаат еден ден да тропне и на нивната врата.

Кога ќе се отстрани демократската контрола на власта и кога ќе се окупираат институциите на системот и медиумите, лесно се инсталираат авторитарни режими кои главно се потпираат врз една стара и добропозната доктрина кажана одамна од еден познат бугарски премиер со македонско потекло, ресенчанецот Андреј Љапчев. Знаменитиот бугарски премиер Љапчев има речено: „Со овој народ треба по кроце, по кроце и со малку ќотек“. Или пренесено во денешни времиња, оваа доктрина гласи: строга партиска контрола од колепка до гроба. Партиските штабови се местото каде што се одлучува за иднината и сегашноста на граѓаните, таму се завршува најуспешно школо и факултет, таму се вработува на престижно место, таму се почнува нов бизнис, се добиваат стан и поволен кредит, таму се простуваат долговите, таму се дели социјална помош, инвалидска пензија… Кога и тоа не е доволно да се задржи власта, една мала група блиски соработници на чело со водачот се издвојува и над државата и над партијата и спроведува политика на строг режим и политика на страв и заплашување. Се’ што е опасно и го загрозува врвот влегува под надзор, дури и првите и најблиски соработници на лидерот, политичките противници и познати јавни личности.

Особено под строга контрола на еден човек паѓа државната каса. Македонија како буџетска држава има пресудно влијание врз сите политички, културни и бизнис релации. Нема пора во јавниот и приватниот живот на граѓаните која не е поврзана со буџетот. Од социјалната помош за најзагрозените, до народните кујни, кај што се дели храна за гладните, па се’ до големите корпорации и компании, до големите милионски бизниси, распродажбата на земјиштето и природните убавини на државата, поседувањето на луѓето и нивните гласови, од здравјето на граѓаните и нивното образование – се’ зависи од парите во буџетот. Не е тешко да се претпостави колкава моќ има човекот кој има клуч од државната каса и само тој во соработка со неколку потчинети соработници одлучува за патот на парите, односно за судбината на луѓето. Концентрацијата на таа моќ во рацете на еден човек, кој владее без контрола со милијарди од државната каса и со ќотек и закани, е реалноста со која деновиве Македонија се соочува и се наоѓа повторно на историски крстопат дали ќе тргне кон слободата и демократијата, кон европеизација на општеството или останува последниот темен вилает на Балканот.

Секогаш кога соопштувам вакви констатации, се вознемирува дел од привилегираната класа и самиот државен естаблишмент. Следуваат неколку добронамерни и неколку злонамерни и тенденциозни забелешки и неколку стари пароли и докази за големата слобода што ја имам и која, ете, ја злоупотребувам за да вршам нечии нарачки. Со сиот респект кон добронамерните забелешки и критики, поголемиот дел спаѓаат во арсеналот кој одамна добро го знам. Тоа се постојани обиди за разводнување на стварноста, разни подметнувања за дискредитација на луѓето кои јавно ги соопштуваат не само своите размисли и ставови, туку и кога станува збор за историски докажани и потврдени вистини. Кога во македонски медиум ќе напишете или ќе речете: режим, диктатура, фашизам, деспотија, тиранија… ви бараат докази како да е времето на Сталин, Пиноче, Хитлер, Пол Пот, Ким ил Сунг или не знам кој диктатор. Ниеден чувар на тоталитарен систем не го интересира што вели науката за современите општества во Европа и трансформациите на режимите и диктатурите во последните сто години, особено во Европа од средината на 20 до почетокот на 21 век.

Ако само малку се проучува оваа најнова историја, било научно или преку извонредната безвременска литература, многу лесно ќе се откријат новите форми на злоупотреба на власта и методите на инсталирање страховлада. Мислам дека многу луѓе ќе се фатат за глава колку од тоа е применето во Македонија. Пред повеќе од 20 години, големиот светски писател Умберто Еко пишуваше за новите трансформации на фашизмот на крајот од 20 век и како тие пројави да се препознаат. За тој генијален текст на Умберто пишував пред 20 години за да се препознае една друга власт во Македонија и повторно пред неполни девет години кога почна ова што денес кулминира во Македонија. За жал, освен ретки исклучоци не се препознаа тие опасности. Напротив, имаше луѓе кои се обидоа овие сознанија на Умберто да ги фалсификуваат и да ги преправат во доблести на режимот кој девет години е инсталиран во Македонија и на кој веќе добар дел од јавноста се навикна и го прифати со традиционалната снисходливост: молчи оти има бетер.

Определбата овој текст да го насловам „Пред крајот“ е само една силна импресија од генијалниот духовен тестамент оставен на помладите генерации од еден од најдобрите јужноамерикански писатели, Ернесто Сабато, кој не е само аманет до напатените јужноамерикански народи од разни воени хунти, диктатури, злосторства и тортури, туку на целиот свет му остави во наследство грандиозно дело, предупредување, во кое ингениозно јасно стави до знаење дека не постојат добри и лоши диктатури, туку сите се подеднакво одвратни; како што не постојат ниту страшни, ниту добронамерни мачења. Ернесто Сабато укажува и на големата мисла на еден друг голем светски писател, Албер Ками, во која се препознава лично и која гласи: „Човек не може да се стави на страната на оние што ја создаваат историјата, туку во служба на оние што поради неа трпат“. Една од најголемите мисли во оставината на Сабато која се вклопува во нашата сурова реалност и во нашиот однос кон настаните кои ни се случуваат деновиве гласи: „Писателот мора да биде неподмитлив сведок на своето време, со храброст да ја каже вистината, да се бори против функционерите, кои заслепени со своите интереси, ја губат од вид светоста на човечката личност“.

Кога Сабато вели писателот, во рамките на она што Ками го вика човекот, тоа значи секоја личност која расудува здраворазумски не може да се стави на страна на тие што мислат дека прават историја, туку на страна на тие што страдаат од арогантната власт која умислува дека создава нова историја. Писателот, човекот, хроничарот, граѓанинот, работникот, студентот… мора да се подготви да го прифати она на што етимологијата на зборот „сведок“ укажува: мачеништво. Тежок е патот кој го чека сведокот: моќниците ќе го наречат комунист, кај нас комуњар, бидејќи бара правда за беспомошните и гладните, а комунистите ќе го прогласат за реакционер, бидејќи бара слобода и почитување на личности. Во оваа страшна подвоеност сведокот живее поделен и повреден, а ќе мора да се брани и со раце и со нозе.

Колку овие неколку тестаментни реда напишани уште пред 17 години, кога Сабато наполнил веќе 86 години, се препознатливи за нашите денешни настани и сведоштва на едно режимско владеење и претворање на власта во центар на моќ и злоупотреби, не е тешко да се види. Нашите писатели, хроничари, академици и научници, сведоци на своето време, главно молчат, се плашат да бидат маченици, сведоци на своето време.

 

Нема коментари

Tags: ,

Од работа право на гробишта

Објавено на 25 July 2014 од erizaov

Бати среќата, бати… кога дојде време едни да се радуваат и да честат што дочекале на 62-64 години да одат во пензија, а други да бидат среќни и весели ако останат уште некоја годинка повеќе, па од работното место да одат право на гробишта.

Најновиот предлог на Владата, кој предизвика големо внимание во јавноста, овозможува право на избор секој вработен да избира кога да замине во пензија. Тоа според најголемиот број вработени е добар чекор напред. Досегашниот модел да се оди во пензија само со еден услов е неправеден, а за некои категории вработени е и крајно нехуман, штетен и дискриминирачки. Доколку владата покаже поголем слух на добронамерните укажувања во ова фаза на итна постапка на одлучување кога нема практично дебата во Парламентот без опозиција, само тогаш предложените законски измени можат да добијат нов квалитет во својата конечна верзија.

Министерот за финансии Зоран Ставрески ги најави законските измени спектакуларно дека сите граѓани ќе бидат задоволни од предложените измени. Деновиве направив едно мало истражување меѓу моите другари и пријатели чии лични искуства се најразлични и мошне интересни. Заедничко за сите е дека е добар потегот на Владата со правото на избор, но има и сериозни забелешки кои Владата треба да ги разгледа со внимание, без вообичаената ароганција и игнорирање на се’ што доаѓа од критичарите на владините политики.

Прв случај: Станува збор за човек на 62 години кој од 18-годишна возраст работи во скопска Железарница, во постројките кои регулираат потрошувачка на течен амоњак. Резигнирано вели дека досега дали, еден, или двајца негови колеги дочекаа редовна пензија. Сите починаа или страдаат од разни тешки заболувања. Никој досега не истражи од што умираат луѓето. Сигурно дека амоњачните испарувања и отрови ни го скратија животот најмалку по 10 години. Да се оди со 45, 46, или 47 години во пензија со 200 – 250 евра месечна пензија, сметам дека е крајно нехумано. Се радувам, вели ако дочекам да заминам во пензија, веќе имам полни 44 години работен стаж кога ќе одам во пензија ќе имам 46 години работен стаж. Ќе бидам среќен ако дочекам на нозе 64 години, да поживеам уште некоја година иако ме чека поголема мизерија од оваа сегашната кога одвај врзувам крај со крај.

Втор случај: Станува збор за познат и ценет хирург и универзитетски професор во државниот клинички центар, кој е пред заминување во пензија. Неговото лично искуство е сосема поинакво. Вели завршив студии на 26 години, па потоа стажирање, специјализација, цел живот нешто учам, или некого учам. Веќе имам 35 години работен стаж и блиску сум до границата за пензија. Кога сум во најголема форма за тешки операции, предавања на факултетот и обучување на млади кадри треба да заминам во пензија со месечни примања на граница на опстанок, далеку од пристојна егзистенција. Пензијата, иако е меѓу највисоките ќе биде двапати помала од сегашните мои примања. Нескромно е, ама ќе кажам дека познатите универзитетски професори, доктори, научници, академици, уметници, писатели… работат додека можат на големо задоволство на сите. Тоа се недопирливи икони. Има случаи дури и над 80-годишна возраст мои колеги да држат предавања, да учествуваат на операции, а и лично да оперираат, да водат големи научни проекти и да бидат активни во јавниот живот. Определбата на Владата тие луѓе да можат да работат до 67 години е одличен чекор напред. Веќе имав неколку примамливи понуди да одам по пензионирањето на работа во познатите приватни клиники. Сега добро ќе размислам за тоа, не ми се остава професурата.

Случај трет: работодавец кој има мала приватна компанија, која работи со 15 вработени и остварува пристоен профит: Имам 60 години и не помислувам на пензија, јас сум приватник и ќе работам додека сакам и можам. Редовно плаќам по највисока можна стапка придонеси пензија, би давал многу повеќе за пензиско осигурување, ама државата ограничила до 36.000 денари максимална пензија, дури и ако имаш пријавено две, три или пет илјади евра месечна плата. Луѓето не се будали, па така ретко кој од сопствениците на малите приватни компании, па и на многу поголемите земаат плата над оваа граница. Ќарот го земаат како дивиденда каде што давачките се далеку помали. Мислам дека има само сто-двесте менаџери во државата кои пријавиле високи плати и на нив ги плаќаат сите придонеси. Владата не треба да ги лимитира пензиите, кој колку плаќа толку и треба да добие пензија. Солидарната основа не треба да се претвори во грабеж како што е кај нас, доволно е тој што 40 години издвојувал секој месец, а до крајот од животот дали ќе искористи една третина или една половина од парите што ги уплатил во Пензискиот фонд.

Во мојата фирма има двајца луѓе пред пензија. Едниот досега требаше десет пати да го отпуштам од работа поради неработење и сериозни грешки. Не го направив тоа од хумани причини, човекот е тука од првиот ден, има семејство. Другиот е одличен работник кој сакам да го задржам без оглед дали имало или немало закон. Меѓутоа, баш тој ми најави дека сака да си замине уште утре, а другиот кој го задржав од милосрдие сака да остане уште три години.

Четврт случај: Млада девојка штотуку дипломирана на светски познат универзитет во Англија. Таа е децидна: Иако знам дека проблемот на невработените не се решава со предвремено пензионирање, како што ни буџетот не се оправа со работа до 67 години, односно пред да заминат луѓето на оној свет, сепак, мислам дека шансите да се дојде до работно место со одложување на пензионирањето се намалуваат. Го поздравувам правото на избор на вработените, но што е со правото на работа на невработените. Она што денес им треба на младите образовани луѓе е да бидат дел од светската конкуренција на пазарот на трудот. Ние не можеме да бидеме рамноправни со младите од земјите-членки на ЕУ. Тие секогаш имаат предност, а на многу места ние немаме пристап за да можеме да конкурираме. Страшно сме хендикепирани. Сега и на она малку пари што ги заработувам со хонорарна повремена работа, ќе плаќам придонеси. Газдата веќе ми рече да не се надевам на прием на работа и дека најверојатно мојот единствен приход како малку поголема плата ќе им го подели на двајца вработени.

Случај петти. Невработен правник: Ќе биде десет години како сум дипломирала на Правниот факултет во Скопје, додека беше жив татко ми, познат обвинител и судија, професор, имав надеж дека ќе отворам адвокатска канцеларија. Долго време не ги прифатив советите да влезам во политичките партии како партиски активист. Мајка ми е веќе стара, а 70 проценти од татковата пензија од која живееме двете е недоволна, па одлучив конечно да се зачленам во партија. Ми ветија дека набргу ќе почнам со работа. Добро е што Владата дава право на избор, лошо е што невработените остареа без работа и без никакви можности да избираат освен партија.

Еве ова се само неколку случаи кои јасно покажуваат дека секој тргнува од своите интереси, но има доста места каде што и тие се поклопуваат со интересите и на Владата. Тука Владата треба да покаже кооперативност и ефикасно да ги разгледа сите можности и предлози почнувајќи од оној за сметање во стаж на времето поминато во ЈНА, како што е случај во Словенија, па до пофлексибилен третман на хонорарците и тие што имаат договори на дело.

Нема идеален пензиски систем и речиси нема држава каде што пензиските фондови не поминале низ драматични ситуации на банкротство. Успехот на едно општество се гледа и од пензиските реформи. Во Македонија повеќе од половината пензионери, поточно од вкупно 280.000 пензионери, 170.000 имаат пензии 100 до 150 евра месечно, што е тешка сиромаштија кога од тие пари треба да егзистира повеќечлено семејство, а тоа кај нас е чест случај. Во нормални држави им ги враќаат парите на вработените што ги издвојувале цел работен век. Доволно им е тоа што ги користеле и ги вртеле парите со децении. Тоа е дел од солидарноста, која кај нас прерасна во грабеж. Таму не е проблемот кога во пензија, туку како.

Нема коментари

Tags: , , , ,

Ал Џезира: Ерол Ризаов за политиката на СДСМ

Објавено на 11 May 2014 од erizaov

линк

Нема коментари

Tags: , , , ,

„15 минути“ на Алсат-М пред изборите

Објавено на 15 April 2014 од erizaov

линк

Нема коментари

Tags: , , , , ,

Од сегде тече мед и млеко

Објавено на 20 March 2014 од erizaov

Каде и да се завртите, од сите страни тече мед и млеко. Можат да ни позавидат и Скандинавците. Веќе осум години саде радости не’ облеваат, толку многу и силно што убавината почна да не заморува. Во ерата на големата преродба се преродивме сите по неколку пати. Не било лесно.

Вклучи телевизор или радио, сеедно, кликни на интернет, отвори весници, излези на улица и разгледај излози, реклами и билборди, прочитај графити, оди на концерт, во театар, на прием… само убавини, успех до успех, врвни светски резултати на сите полиња. Стандардот расте незапирливо, рапидно се зголемува бројот на вработени, дури побрзо отколку што може да интервенира директорот на агенцијата за бришење и пензионирање на невработените. Се довршуваат старите и почнува изградбата на нови импозантни барокни зданија за заштита на духовноста и во слава и на денешните и на античките јунаци кои ни го вратија делот од изгубениот идентитет и континуитет и ги открија заблудите со словенското варварско потекло. Никнуваат десетици и десетици индустриски зони и стотици фабрики, се постилаат автостради како чаршафи, летаат брзи возови на брзи пруги, тече злато по нафтоводи и гасоводи, се чисти бербатлакот во пречистителни станици, се складира ѓубрето во депонии, се градат канализации, водоводи, електрични и термоцентрали, има и на ветер и на сонце… крај нема на големите резултати, не можат да се набројат колку ги има.

Велат, најмногу се лаже пред избори. Не е точно. Кај нас се лаже нонстоп, без престан. Цели осум години сме и пред избори и на избори и по избори. Од понеделник и официјално ќе почне предизборната кампања за избор на претседател на државата, на премиер и влада и на парламент. Допрва не’ чекаат бесплатни билети за рајски градини. Нека е со лесно и со помин. Ако сакате да ја одбегнете наездата од предизборната кампања, да ги сочувате нервите, обидете се малку потсмешливо и поспокојно да гледате на политичката војна иако сте свесни дека последиците се прилично опасни и загрижувачки. Еве, ќе ви кажам на што деновиве убаво се изнасмеав. Вчера ви ја раскажав драмолетката за откопување на правта што останала од Александар Македонски под тумбата Црнилиште кај Свети Николе. Посмешна работа од откривањето на гробот на Александар досега немам видено. Ми недостасуваше меѓу оние силни доктори на науки и научници и нашиот претседател Ѓорге Иванов како ги дешифрира тајните кодови на светиниколскиот рид оставени од антички времиња да не се открие кралската гробница додека не стасаат вистинските потомци на македонските антички династии. Ќе беше тоа убава глетка како во Паљурци кога претседателот на државата го покажуваше бунарот од кој пиел вода лично свети Павле.

Слатко им се изнасмеав и на грчките новинари кои го направија партал нивниот премиер Андонис Самарас што не научил ништо од македонскиот премиер Никола Груевски. Истрча Самарас маратон по Европа и по светот, без државничко достоинство, да моли и питачи пари, да бара помош да ја спасува Грција од банкротство, а можеше едноставно да го копира Груевски и да оди по роуд шоуа и да донесе странски инвеститори кои ќе ги вложат своите милијарди во Грција. Требаше само да им даде добри погодности и да создаде убав амбиент за инвестиции, мали даноци, евтина работна сила, одлична инфраструктура, го препишуваат грчките колеги угледниот светски весник „Економист“ кој посветува своја сторија за чудесните економски реформи на Македонија. Да ја завртеа последната страница на магазинот, ќе ја видеа и убавата и скапа реклама за економското чудо на Балканот. Се разбира дека е неумесно да се доведува последната страница на платена реклама во врска со успесите на Владата на Груевски објавени без пари на редовните авторски страници и прилози во „Економист“. Меѓутоа, зачудувачки е како сите провладини медиуми во земјата веднаш ги открија страниците со пофалби за Владата на Груевски и за привилегиите што се нудат на странските инвеститори во Македонија издашно цитирајќи ги поентите на анонимните автори кои ги величаат големите успеси, нагласувајќи дека станува збор за еден од најреномираните и најугледни весници во светот „Економист“. Сите до еден не ја виделе последната страница со платена реклама да ја објават макар и како обична вест, или не дај боже, колку пари Владата потроши лани и колку ќе потроши годинава за реклами во светските медиуми и што се’ опфаќаат овие договори.

Најсмешен од сите ми беше водителот кој не презентира вести, туку ги коментира како што му доликува на единствениот доктор на науки во државата за вести. Така го исфали докторот „Економист“ како апсолутен авторитет по што не смее да се отвори уста со ниедна критика за големите достигања на Владата и премиерот. Докторот заборави што цитираше пред неполни две години кога истиот тој весник, не помалку угледен од денес, ја објави ранг-листата на земјите чии граѓани живеат во најголема мизерија во светот. Тогаш од 92 држави во светот Македонија беше апсолутен шампион во светот по мизерија, најгоре со црни букви на табелата на денес угледниот, а тогаш непријателски настроениот, корумпиран и потплатен „Економист“ да пишува против Македонија. Богами кога една држава од светски прваци во мизерија ќе стаса за неполни две години меѓу најдобрите и најголеми реформатори во Европа тоа заслужува голема пофалба дури и од „Економист“. Има само еден мал проблем граѓаните на Македонија повеќе ја чувствуваат ранг-листата на мизерија отколку успешноста од реформите. Груевски ја откри формулата на платените реклами. Замислете имале исто дејство како во земјата така и во светот. Пари, пари, па цел свет може да се освои, вели Наполеон, а не бедна и мизерна Македонија.

Има уште многу чуда овие денови во македонските медиуми кои се комплетно во предизборно руво. Навиваат ли навиваат. Вестите, информативните емисии, дебатите на истомисленици и по некоја ретка искра на полемика, забавните емисии, штета што нема хумористични, ова е измислено време за хумор и сатира, ток шоуата, спортот, научните едукативни емисии, се’ е поврзано со актуелната политика и изборите. На најгледаните телевизии не е можно да се објави вест, или изјава на опозицијата или на тие што критички ја опсервираат власта, а притоа да не бидат експресно демантирани и анатемисани од штабот на владејачката партија и од загарите чувари на власта кои имаат лиценца за новинари.

Ако сепак се определите внимателно да ги следите македонските медиуми во предизборието, не ви треба голем напор за да забележите дека сите патишта водат во една насока. Да му се верува на единствениот водач кој ќе ја спаси Македонија, треба само да се гласа за него и да му се даде апсолутна поддршка, најмалку 62 пратеници и се’ е готово. Тој е лидерот кој ќе ја исполни историската задача и само тој може да ни обезбеди подобар живот. Се’ друго е лага и измама. Водачот сам ќе го реши проблемот со името и со членството во ЕУ и во НАТО, како што сам донесе инвеститори. Овој наш преродбеник има само една мисија благосостојба на народот. Не е осамен, на Балканот има сериозна конкуренција на мисионери кои ги спасуваат народите од беда и сиромаштија со убави зборови и лаги. Затоа и изборите не се неопходни, тие се потребни само за да се потврди силата на месиите и водачите, пишува Жарко Кораќ во „Пешчаник“ за политичката сцена на Србија, која во многу нешта е идентична со сите земји на Западен Балкан. Кораќ вели дека „Србија нема да ја спаси силен водач кој знае да управува со брод“, туку неа ќе ја спаси само макотрпна изградба на демократски институции и тешка работа на луѓето“. Србија, вели Кораќ, го избра спротивното. „Таа се’ уште повеќе ги сака лагите од вистината за себе“. Македонија осум години ги избира лагите, многу се послатки. Вистината ни е горчлива како пелин.

(Објавено во Утрински весник)

Нема коментари

Tags: , , ,

24 Анализа – Претседателот Иванов во Русија

Објавено на 12 February 2014 од erizaov


24 Анализа 12-02-2014 by 24vesti

Нема коментари


Photos from our Flickr stream

See all photos

Twitter


календар

November 2017
M T W T F S S
« Oct    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930